Strona główna » Badania » Aktualne badania

Schorzenia przewlekłe a rynek pracy. Badanie możliwości i propozycje działań mających na celu utrzymanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ruchowo

loga_na_stroneINFORMACJE O PROJEKCIE

Instytut Rozwoju Służb Społecznych oraz Fundacja na Rzecz Zdrowego Starzenia się realizują obecnie projekt Schorzenia przewlekłe a rynek pracy. Badanie możliwości i propozycje działań mających na celu utrzymanie zatrudnienia osób niepełnosprawnych ruchowo współfinansowany ze środków PFRON.

Przedmiotem projektu jest zbadanie warunków pracy i zakresu dysfunkcji osób niepełnosprawnych ruchowo, które mają wpływ na utrzymanie ich dalszego zatrudnienia.

Obszarem badań są kluczowe problemy zdrowotne pracowników niepełnosprawnych w obszarze chorób narządu ruchu i stopień ich uciążliwości oraz wpływ na wydajność pracy i jakość ich życia. Dodatkowo zbadane zostaną czynniki wpływające na gotowość pracowników do korzystania z różnego rodzaju rozwiązań z zakresu profilaktyki zdrowotnej w miejscu pracy, zakres i stopień przygotowania stanowiska pracy do potrzeb danej osoby niepełnosprawnej.

Projekt realizowany jest przez zespół lekarzy, fizjoterapeutów, socjologów, pedagogów oraz ekspertów z zakresu rehabilitacji zawodowej, prawa pracy, organizacji pracy, ergonomii stanowiska pracy i zdrowia publicznego.

Czas trwania projektu obejmuje okres od lipca 2015 roku do grudnia 2016 roku.

CEL PROJEKTU

Badania mają na celu poznanie, jak warunki pracy, sposób wykorzystywania przerw oraz edukacja i interwencja w zakresie profilaktyki zdrowotnej wpływają na stopień niepełnosprawności ruchowej pracowników niepełnosprawnych, a co za tym idzie, możliwości dalszego utrzymania przez nich zatrudnienia. Trzeba pamiętać, że utrzymanie zatrudnienia wpływa w dalszej kolejności na ograniczenie wykluczenia społecznego. Dlatego najpierw określone zostaną kluczowe problemy zdrowotne pracowników w obszarze chorób narządu ruchu i zbadany stopień ich uciążliwości na jakość życia i wydajność pracy. Dodatkowo zbadane zostaną czynniki wpływające na gotowość pracowników do korzystania z różnego rodzaju rozwiązań z zakresu profilaktyki zdrowotnej. By osiągnąć zamierzone cele przeprowadzone zostanie badanie ilościowe oraz jakościowe.

Badanie obejmie diagnozę dotyczącą:

  • miejsca i warunków pracy w zakresie przystosowania stanowiska do indywidualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej,
  • kluczowych problemów zdrowotnych pracowników z niepełnosprawnością ruchową i stopnia ich uciążliwości oraz wpływu na wydajność pracy i jakość życia,
  • wykorzystania dodatkowej przerwy w pracy na ćwiczenia rehabilitacyjne, wykonywania zabiegów leczniczych lub usprawniających podczas pracy lub poza nią.

Projekt jest realizowany wśród pracowników wybranych przedsiębiorstw (zakładów pracy chronionej), zatrudniających osoby z orzeczoną niepełnosprawnością w następstwie chorób układu kostno-mięśniowego i narządu ruchu. Do grupy badanej oraz grupy kontrolnej zostają włączone osoby wykonujące pracę statyczną (w pozycji stojącej lub siedzącej) oraz osoby, których praca polega na wykonywaniu powtarzalnych czynności w pozycji wymuszonej.

Efektem projektu będą zobiektywizowane rekomendacje praktycznych narzędzi pozwalających na utrzymanie zatrudnienia przez osoby niepełnosprawne ruchowo dzięki podniesieniu ich sprawności ruchowej oraz zmniejszenie dolegliwości bólowych. Dla pracodawców powstaną wytyczne, jakie działania profilaktyki zawodowej należy podjąć, aby niepełnosprawność ruchowa wpływała w jak najmniejszym stopniu na koszty pracy, w tym na ograniczenie kosztów wynikających z absencji chorobowej (tzw. absenteizm) i nieefektywnej obecności w pracy (tzw. prezenteizm). Dodatkowo zostanie opracowany kompleksowy system wsparcia i ochrony przed dalszym pogłębianiem się niepełnosprawności oraz możliwym wykluczeniem z rynku pracy.

TŁO BADAWCZE

Zgodnie z danymi Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych populacja osób niepełnosprawnych w wieku 16 lat i więcej wynosiła w 2013 roku 3.332 tys. osób z czego 578 tys. osób było aktywnych zawodowo, a wśród nich 481 tys. pracowało. Liczba osób bezrobotnych wynosiła 97 tys., natomiast 2.755 tys. osób  niepełnosprawnych było biernych zawodowo. Dane statystyczne wskazują, że znaczna grupa osób niepełnosprawnych należy do osób bezrobotnych i korzystających z pomocy państwa. Choroba i niepełnosprawność stają się w Polsce jedną z głównym przyczyn pozostawania biernym zawodowo (24% biernych zawodowo w wieku produkcyjnym na koniec IV kw. 2013r.) [1].

Dobrostan zdrowotny obywateli bezpośrednio przekłada się na liczbę osób aktywnych zawodowo oraz na jakość i wydajność pracy. Kluczową rolę odgrywa w tym zakresie profilaktyka zdrowotna, ponieważ z jednej strony wpływa na wydłużenie aktywności zawodowej osób pracujących (skuteczne zapobieganie lub/i wczesne wykrycie zmian chorobowych na wczesnym etapie zmniejsza prawdopodobieństwo dezaktywizacji zawodowej z przyczyn zdrowotnych), a z drugiej strony jest skutecznym narzędziem poprawy efektywności finansowej systemu (zapobieganie chorobom i leczenie wczesnych faz chorobowych jest tańsze i bardziej skuteczne niż leczenie zaawansowanych form). Konieczne jest więc skoncentrowanie działań na poszukiwaniu nie tylko skutecznych rozwiązań medycznych, ale i organizacyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie 5 głównym grupom schorzeń dezaktywizujących rynek pracy w Polsce, tj. na chorobach układu kostno-stawowo-mięśniowego, chorobach układu krążenia, chorobach nowotworowych, chorobach (zaburzeniach) psychicznych, chorobach układu oddechowego.

Sytuacja życiowa i zawodowa osób niepełnosprawnych ruchowo jest wypadkową wielu czynników. Oprócz parametrów zdrowotnych, funkcjonalnych i psychicznych decyduje o niej szereg uwarunkowań związanych z prawidłową ergonomią stanowiska pracy, profilaktyką zdrowotną, a także rehabilitacją zawodową i fizyczną.

Dane statystyczne za lata 2008-2012[2] wskazują, że w Polsce najczęstszą przyczynę niepełnosprawności stanowią uszkodzenia i choroby narządu ruchu. W 2013r. stanowiły one ok. 50%, co w porównaniu do roku 2004 świadczy o poważnym wzroście tej grupy osób niepełnosprawnych [3]. Warto dodatkowo podkreślić, iż odsetki te przekładają się na tysiące osób niepełnosprawnych o obniżonej sprawności w codziennym funkcjonowaniu, które wymagają szczególnego wsparcia w edukacji, na rynku pracy i w życiu codziennym. Również wśród osób w wieku produkcyjnym najczęstszą przyczyną niepełnosprawności były schorzenia i dysfunkcje narządu ruchu, a w następnej kolejności: schorzenia układu krążenia i neurologiczne oraz choroby narządu wzroku[4]. Oznacza to, że osoby z niepełnosprawnością ruchową są najczęściej spotykaną grupą osób niepełnosprawnych. O dalszym wzroście znaczenia niepełnosprawności ruchowej świadczyć mogą również[5]:

  •  liczba zwolnień lekarskich dotyczących narządu ruchu (w I półroczu lat 2013 i 2014 wydano ponad 14% zwolnień lekarskich związanych z chorobami układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej) spośród ogółu wydanych,
  • liczba dni zwolnień lekarskich związanych z chorobami układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej stanowiło ponad 15% ogólnej absencji chorobowej w I półroczu lat 2013 i 2014
  • liczba orzeczeń ZUS ustalających stopień niezdolności do pracy dotyczących dysfunkcji narządu ruchu wyniosła w 2011r. i 2012r. ok. 9-8%, a już w 2013r. ponad 20%,
  • z roku na rok wydawanych jest coraz więcej orzeczeń o niepełnosprawności związanych z narządami ruchu. W 2011r. i 2012r. wydano odpowiednio 5.150 i 5.440 orzeczeń pierwszorazowych orzeczników ZUS związanych z jednostką chorobową M00-M99 (choroby układu kostno-stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej), natomiast w 2013r. liczba ta wzrosła do 5.914 orzeczeń (wzrost o 9%). Dodatkowo w 2013r. wydano ponownych orzeczeń z jednostki chorobowej M00-M99 aż 35.544 szt.
  • wśród wydawanych orzeczeń pierwszorazowych najliczniejszą grupą są osoby z orzeczoną częściową niezdolnością do pracy (w latach 2011-13 analogicznie stanowiły 86%, 87% i 88%).
  • W 2009r. schorzenia układu mięśniowo-szkieletowego kosztowały niemal 330 milionów euro wypłaconych w postaci zasiłków chorobowych i kolejne 470 milionów euro tytułem kosztów związanych z niezdolnością do pracy. Aż 874 miliony euro przeznaczone zostało na finansowanie świadczeń związanych z niezdolnością do pracy, podczas gdy na rehabilitację zdrowotną wydano zaledwie 38 milionów euro.[6]
  • W 2010 r. ogólne bezpośrednie koszty związane ze schorzeniami układu mięśniowo szkieletowego zamknęły się kwotą 937 milionów euro.[7]

Problemem osób niepełnosprawnych jest pogłębiająca się dysfunkcja narządów ruchu i brak informacji w jaki sposób rehabilitacja i profilaktyka zawodowa mogą wpływać na zahamowanie tego zjawiska. Dodatkowo ważne jest, aby działania interwencyjne były na tyle skuteczne, aby wpływały na poprawienie zdolności ruchowej i tym samym na poprawienie wydajności pracy i jakości życia.

Istotne jest więc zbadanie czy warunki pracy oferowane przez pracodawców z chronionego rynku są wystarczające, aby utrzymać sprawność i zatrudnienie (nie wejść w tzw. niepełnosprawność z całkowitą niezdolnością do pracy). Badania wykażą, czy pracodawca zatrudniający osoby niepełnosprawne ruchowo jest w stanie tak zorganizować stanowisko pracy, aby zahamować pogłębianie się niepełnosprawności bądź przynajmniej utrzymać ją na stałym poziomie. Badaniu podlegać będzie nie tylko ergonomia i wyposażenie stanowiska pracy, ale także sposób zorganizowania przerw w pracy na gimnastykę usprawniającą. Działania służyły będą uzyskaniu korzyści ekonomicznych przez pracodawców, w postaci zwiększenia wydajności pracy osoby niepełnosprawnej.

Wspieranie aktywności zawodowej osób niepełnosprawnych oraz utrzymanie stopnia niepełnosprawności na poziomie niepogorszonym jest ważnym elementem polityki społecznej. Oba te czynniki wpływają na jakość życia osób niepełnosprawnych i stwarzają podstawy do prawidłowej rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych. Promocja zachowania odpowiedniej sprawności w miejscu pracy to działania, które mogą wpływać na poziom efektywności pracy osób niepełnosprawnych, poprzez utrzymanie dobrego samopoczucia pracowników, ograniczenie absencji chorobowej, zwiększenia zaangażowania w rozwój firmy, poprawie funkcjonowania w życiu zawodowym i codziennym. Efektem tych działań dla przedsiębiorstwa będzie poprawa efektywności działania. Promocja zdrowia w miejscu pracy stanowi więc połączony wysiłek pracodawców, pracowników i społeczeństwa w celu poprawy zdrowia i samopoczucia pracowników.


[1] Aktywność ekonomiczna ludności Polski IV kwartał 2013 r., GUS, Warszawa 2014

[2] INFORMACJA Rządu Rzeczypospolitej Polskiej o działaniach podejmowanych w 2012 roku na rzecz realizacji postanowień  uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r.  „KARTA PRAW OSÓB NIEPEŁNOSPRAWNYCH” część 1, Warszawa, 2013r.

[3] Na podstawie wyników Europejskiego Ankietowego Badania Zdrowia przeprowadzonego przez GUS w 2009 r.; poszczególne udziały nie sumują się na 100%, ponieważ dana osoba mogła mieć kilka rodzajów schorzeń powodujących niepełnosprawność. W porównaniu z wynikami Badania Stanu Zdrowia Ludności 2004 wzrósł udział osób, dla których najczęstszą przyczynę niepełnosprawności stanowiły uszkodzenia i choroby narządów ruchu (z 46,1% do 55,8%) oraz schorzenia układu krążenia (z 48,5% do 49,6%), a także schorzenia neurologiczne (z 29% do 33%) i psychiczne (z 7,9% do 10,1%), jak też upośledzenie umysłowe (z 2,5% do 4,0%). Obniżył się natomiast odsetek osób, dla których główną przyczyną niepełnosprawności były choroby narządu wzroku (z 29,5% do 27,3%)i słuchu (z 13,9% do 13,7%).

[4] W przypadku osób w wieku produkcyjnym w 2009 roku w porównaniu z 2004 rokiem znacząco wzrósł odsetek osób, dla których najczęstszą przyczynę niepełnosprawności stanowiły schorzenia i dysfunkcje narządu ruchu (z 41,9% do 48,2%) i schorzenia neurologiczne (z 30,9% do 32,7%), oraz schorzenia psychiczne (z 11,3% do 14,8%)i upośledzenie umysłowe (z 4,1% do 7,2%). Obniżył się natomiast udział osób, dla których były nią schorzenia układu krążenia (z 37,1% do 32,9%) oraz choroby narządu wzroku (z 22,4% do 20,0%) i słuchu (z 8,3% do 6,2%).

[5] http://www.psz.zus.pl/Default.aspx

[6] Zheltoukhova K., Bevan S., Reich A. Zdolni do pracy? Choroby układu mięśniowo – szkieletowego a rynek pracy w Polsce

[7] J.w.